Katalonyayı Katalanlara Bırakmak

Gölgeler Şehri (2025), Netflix’in, Aro Sáinz de la Maza’nın “Gaudi’nin Celladı” adlı romanından uyarlanan altı bölümlük bir polisiye dizisi.

Katalan dedektif Milo, psikolojik sorunlar yaşıyor ve kendisinin de rehabilite olduğu bir “seri katil yakalama” sürecine giriyor. Bir “Eduardo Mendoza dedektifi”[1] diyebiliriz onun için. Büyülü Mahzenin Gizemi adlı romanın dedektifi ile birçok paralellik taşıyor. Aro Sainz ve Mendoza, her iki romancı da Barcelonalı.

Filmin gösterime girmesinden kısa süre önce kanserden hayatını kaybeden Madridli dedektif Rebeca ise olaya merkezden atanan, birçok konuda Milo ile anlaşamayan bir “şüphelidir”.

Dizide şehir de bir karakter diyebiliriz. Zaman içerisinde şehrin kentsel olarak nasıl dönüştüğünü “iyiye” doğru ilerlediğini görüyoruz. Ama karakterleri de zaman çizelgesinde çürümüşlüğe doğru sürüklüyor. Şehir gelişip iyileşirken, içindeki insanları hasta ediyor. Şehrin eski halinde yoksul kesimlerin yaşadığı gecekondular yok edilirken, gelişmiş formunda ise lüks yerleri kamulaştırılıyor. Eski Barcelona eski yoksul sakinlerini yutarken, yeni Barcelona “papa tarafından 2010”da kutsanmış, yeni sakinlerini yutuyor.

İçerisindeki suçlu karakterleri üreten şehir, bu yoksul ve suça yitilen, psikolojileri bozuk insanlar tarafından intikama maruz kalıyor. Bu karakterler, çocuk yaşta ailelerinden koparılan, resmi kurumların, vakıfların kötü niyetli yöneticileri tarafından istismara uğramış insanlar. Katalan dedektifin çelişkisi, kardeşinin oğlunun intihar etmesini bir türlü unutamaması ve bu olayı çözüme kavuşturamamasıyken, önleyemediği bir dizi cinayeti de çözmek. Babası da intihar etmiştir. Bonus olarak eşinden ayrıldığı bir süreçtedir. Hem suçluların peşindedir hem de onların suçlu olduğuna inanmak istememektedir.

Seri katiller, tüm dizi boyunca mimar Gaudi’nin eserlerinde bir takım cinayet eylemleri gerçekleştiriyorlar. Önce bir vakfın yöneticisi, sonra cinayetleri açığa çıkarmak için çalışan gazeteci, cinayetlerin işlenmesini gören insanlar ve son olarak da olayın savcılarından birini öldürmeye çalışıyorlar.

Bölümler boyunca “cinayeti kim işledi?” sorusunun cevabını bulmaya çalıştığımız bir “klasik polisiye roman” kurgusu içerisinde gelişen olaylar, olayı soruşturan dedektifin de ara sıra ima ettiği gibi – dizi bitiminde bize şu soruyu sorduruyor: Cinayetlere neden şey, istismara uğramış iki kardeş mi  (birey), yoksa Barcelona’yı bir suç arenasına çeviren kentsel kamulaştırma politikaları mı (devlet) ?

Barcelona’nın “Cerda Planı (1860)” çerçevesinde yeniden kurulması dönemlerinde, şehrin sağlıklı büyümesi ve askeri ihtiyaçlara cevap verebilecek bir potansiyeli olması öngörülmüştü. Plan Madrid yönetimi tarafından Barcelonalılara dayatılmış, zorla kabul ettirilmişti. Yani bugünkü “süper bloklardan” oluşan, düzenli ve “sağlıklı” Barcelona, kendisini askeri önlemlere borçlu denilebilir. Geniş ve daha kolay savunulabilir caddeler, sokaklar. Bugün dünyanın “büyük savaş” eşiğine geldiği günleri düşündüğümüzde Barcelonalılar, Madridlilere ne kadar şükretse az.

Madridli dedektifin Katalan polisinin arasında onları rahat bırakmaması gibi, Madridliler tarih boyunca Barcelonalıları rahat bırakmamışlar denilebilir. 2017’de bağımsızlık için oylama yaptıklarında, Madridliler şehre asker gönderip seçim sandıklarını toplamıştı.

Dizi, bugünün İspanya’sında neler olup bittiğine dair ufak imaları da içeriyor. Vakıfların dolandırılması, masonların yapılanmaları, medya siyaset ilişkileri. Bir kesit sunuyor fakat hiçbir kesitinde kurban ve cellatları tam olarak işaretlemiyor.

5, 6 sezona yayılabilecek, her bölümünde şehirdeki mimari eserlerin yapılışı, bu inşanın politik olarak ne anlama geldiği, şehri nasıl dönüştürdüğü ve güzelleştirildiği işlenebilecekken böyle bir tercihte bulunulmuş. Bir romandan uyarlanması genişletilmesine, yorumlanmasına engel teşkil etmezdi. Bu büyük malzeme, tıpkı İstanbul’da olduğu gibi hala ortada.

Gerçi Emily in Paris’i yapan insanlardan bir şey beklemek saflık olurdu. İstanbul Ansiklopedisi’ni başarılı bulanlar, böyle garip dizileri de sevecektir.

[1] “Mendoza’nın dedektifini tanıdıkça okur huzursuzluk duyar, olayı çözüme ulaştırıp ulaştıramayacağı konusunda tedirgin olur, ama bir yanıyla da kendi vicdanını rahatlatmak için ona inanmak, katili yakalayıp adalete teslim etmesi için güven duymak ister.” İspanyol Yazınında Polisiye Roman ve Eduardo Mendoza, Nil Ünsal, 221B dergisi, sayı 14, s.42.